Komisja Europejska opublikowała sprawozdanie ze stanu wdrażania Zalecenia Rady z 2020 r. w sprawie kształcenia i szkolenia zawodowego (VET) na rzecz zrównoważonej konkurencyjności, sprawiedliwości społecznej i odporności. Dokument ten, przygotowany pięć lat po przyjęciu Zalecenia, stanowi szczegółowe podsumowanie reform oraz środków podjętych przez państwa członkowskie UE.
Raport opiera się na corocznym monitoringu prowadzonym przez Cedefop i Europejską Fundację Kształcenia (ETF), Krajowych Planach Wdrażania (NIP) przygotowanych przez państwa członkowskie, danych z posiedzeń Doradczego Komitetu ds. Szkolenia Zawodowego (ACVT) oraz wskaźnikach statystycznych. Celem raportu nie jest ewaluacja czy ocena bezpośredniego wpływu poszczególnych reform, lecz bilans działań zrealizowanych w ramach 6 priorytetów unijnej polityki VET.
Realizacja celów ilościowych (stan na 2025 r.)
W raporcie przeanalizowano postępy w osiąganiu trzech głównych celów ilościowych wyznaczonych na poziomie UE:
- Uczenie się w miejscu pracy (WBL): Udział niedawnych absolwentów VET objętych uczeniem się w miejscu pracy osiągnął średnio w UE 66,0% w 2025 r., przekraczając wyznaczony cel 60%.
- Zatrudnienie absolwentów VET: Wskaźnik zatrudnienia absolwentów VET (w wieku 20–34 lata) wyniósł w 2025 r. 80,2%, zbliżając się do celu ustalonego na poziomie 82%.
- Mobilność edukacyjna: Udział absolwentów kształcenia zawodowego korzystających z mobilności zagranicznej wyniósł 5,3% w 2023 r. (ok. 140 tys. mobilności), co wskazuje na poprawę, ale nadal pozostaje poniżej celów długoterminowych (12% do 2030 r.).
Kluczowe wnioski i wyzwania
Unijny bilans pokazuje znaczny postęp w unowocześnianiu systemów VET, przy jednoczesnym utrzymywaniu się szeregu wyzwań strukturalnych:
- Dostosowanie do rynku pracy i kompetencje: Zmodernizowano standardy i programy nauczania pod kątem umiejętności cyfrowych. Wyzwaniem pozostają jednak luki w kompetencjach podstawowych oraz niska partycypacja w kierunkach STEM (36,3% uczniów VET w UE wobec docelowych 45%).
- Elastyczność i uczenie się dorosłych: Rozwijane są podejścia modułowe, walidacja uczenia się pozaformalnego oraz mikropoświadczenia. Udział dorosłych w uczeniu się (39,5% w 2022 r.) wciąż jednak znacząco odbiega od celu 60% wyznaczonego na 2030 r.
- Innowacje i infrastruktura: Kluczową rolę w transformacji systemów odgrywa wsparcie finansowe UE (m.in. program Erasmus+ oraz fundusze ESF+ i ERDF), finansujące m.in. Centra Doskonałości Zawodowej (CoVEs) i cyfryzację bazy dydaktycznej.
- Atrakcyjność VET i kadra dydaktyczna: Postrzeganie kształcenia zawodowego wciąż ustępuje edukacji ogólnej – 75% mieszkańców UE uważa, że edukacja ogólna ma lepszy wizerunek społeczny. Narastającym problemem w całej UE są braki kadrowe oraz starzenie się nauczycieli i trenerów VET.
- Równość szans: Choć wdrażane są środki wspierające grupy wrażliwe, postępy w zakresie przełamywania stereotypów płciowych i zwiększania udziału kobiet w STEM i VET pozostają umiarkowane.
Polska na tle Unii Europejskiej
W raporcie zasygnalizowano również konkretne rezultaty dotyczące Polski:
- Uczenie się w miejscu pracy: Polska osiąga wynik (ok. 67%) powyżej średniej unijnej w obszarze objęcia absolwentów VET uczeniem się w miejscu pracy.
- Kształcenie STEM i ICT: Polska wyróżnia się znaczącym udziałem uczniów VET wybierających kierunki z zakresu technologii informacyjno-komunikacyjnych (ICT) w ramach dziedzin STEM.